सीताअशोक (Saraca asoca) हा भारतीय संस्कृती, आयुर्वेद आणि उद्यानशास्त्राच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचा सदाहरित वृक्ष आहे. याचे शास्त्रीय नाव Saraca asoca असून त्याचा Saraca indica हा समानार्थी उल्लेखही आढळतो. हा वृक्ष Fabaceae कुळातील असून भारतीय उपखंड आणि श्रीलंका हा त्याचा नैसर्गिक प्रदेश मानला जातो. मराठी, हिंदी आणि संस्कृतमध्ये याला अनुक्रमे सीताअशोक/अशोक, अशोक आणि अशोक असे संबोधले जाते. इंग्रजीमध्ये याला Ashoka Tree असे म्हणतात. सीताअशोकाचे झाड साधारणपणे ६ ते १० मीटर उंच वाढते. त्याची पाने संयुक्त, लांबट आणि झुबक्यांमध्ये येतात. या वृक्षाची फुले अत्यंत आकर्षक असून सुरुवातीला पिवळसर-केशरी आणि नंतर नारिंगी ते लालसर रंगाची होतात. फुलांना मंद सुगंध असतो आणि वसंत ऋतूमध्ये ती मोठ्या गुच्छांमध्ये उमलतात. त्यामुळे सीताअशोक हा शोभिवंत तसेच सांस्कृतिकदृष्ट्या महत्त्वाचा वृक्ष मानला जातो. Saraca asoca च्या खोडाची साल आयुर्वेदात विशेष महत्त्वाची मानली जाते. विशेषतः स्त्रियांच्या आरोग्याशी संबंधित पारंपरिक औषधी उपयोगांमध्ये अशोकाच्या सालीचा उल्लेख आढळतो. अशोकाची साल कषाय (astringent) गुणधर्माची मानली जाते. तथापि, कोणत्याही औषधी उपयोगासाठी योग्य प्रमाण, प्रक्रिया आणि अचूक निदान महत्त्वाचे असल्याने अशोकाचा औषध म्हणून वापर वैद्यकीय/आयुर्वेदिक तज्ज्ञांच्या सल्ल्यानेच करावा. बाजारात किंवा नर्सरीमध्ये “Ashoka Tree” या नावाने Polyalthia longifolia या वृक्षाचीही विक्री केली जाते. याला False Ashoka किंवा देवदार असे म्हटले जाते; मात्र तो खरा सीताअशोक नाही. खरा सीताअशोक (Saraca asoca) पसरट वाढणारा असून त्याला आकर्षक केशरी ते लालसर फुलांचे मोठे गुच्छ येतात. याउलट Polyalthia longifolia हा उंच, अरुंद आणि स्तंभाकृती वाढणारा वृक्ष असून त्याची फुले वेगळ्या प्रकारची असतात. त्यामुळे दोन्ही वृक्षांची ओळख करताना त्यांच्या वाढीची रचना, पाने आणि फुलांचे स्वरूप लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे.
